Στο βάθος, δημόσιο φως

Η είδηση έρχεται από τα Λευκά Όρη. Στα 1.100 μέτρα κάτω από την επιφάνεια, εκεί που ο Γουργούθακας στενεύει, βυθίζεται και καταλήγει σε νερό, μια ελληνική επιστημονική ομάδα συνέλεξε δείγματα από έναν κόσμο σχεδόν αποκομμένο από τον δικό μας. Μικροοργανισμοί μαθημένοι στην πείνα, στο σκοτάδι και στην πίεση ενδέχεται να κρύβουν νέες αντιμικροβιακές ουσίες και απαντήσεις απέναντι στην ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά. Ένας αθέατος θησαυρός, με δυνατότητες που μόλις αρχίζουμε να υποψιαζόμαστε.

Κοιτάζω την τομή του σπηλαίου στην εφημερίδα. Οι αριθμοί κατεβαίνουν κατακόρυφα, όροφος κάτω από όροφο: 220, 713, 1.050, 1.100 μέτρα. Το χαρτί τρίζει κάτω από τα δάχτυλά μου. Φαντάζομαι τους σπηλαιολόγους δεμένους στα σχοινιά, να μεταφέρουν στον ώμο υλικά, φως, τροφή, επιστημονικά όργανα. Κάθε δείγμα ανεβαίνει αργά προς την επιφάνεια, ώσπου το αθέατο αποκτά όνομα, εργαστήριο, δημοσίευση και μετατρέπεται σε γνώση διαθέσιμη σε όλους. Η αξία του βρίσκεται ακόμη κρυμμένη μέσα στο πέτρωμα, στο νερό και στη μακρά αναμονή της έρευνας.

Την ίδια εβδομάδα η Βουλή ψηφίζει τη σύσταση ανώνυμης εταιρείας ως εκτελεστικού βραχίονα του ΟΔΑΠ. Στη νέα διοικητική γλώσσα, η πολιτιστική κληρονομιά αποκτά «επιχειρησιακή ευελιξία», εμπορική οργάνωση, προϊόντα, υπηρεσίες και τιμολογιακή πολιτική. Οι εργαζόμενοι και οι αρχαιολόγοι διακρίνουν μια μετατόπιση του κέντρου βάρους προς την οικονομική απόδοση και εκφράζουν φόβους για την ιδιωτικοποίηση της διαχείρισής της.

Η λέξη «αξιοποίηση» συγκεντρώνει έτσι ένα ιδιαίτερο βάρος. Περιλαμβάνει όσα απαιτούν χρόνια έρευνας, συντήρησης και αθόρυβης εργασίας, όσα χρειάζονται δημόσια χρηματοδότηση προτού αποδώσουν μετρήσιμα αποτελέσματα. Η κατάβαση στον Γουργούθακα γίνεται εφικτή, επειδή το βάθος του παραμένει άγνωστο και επειδή η γνώση γεννιέται συχνά μακριά από τα σημεία άμεσης κατανάλωσης.

Το σπήλαιο αποτελεί μια σκοτεινή υπόσχεση γνώσης, προσιτή μέσα από τη συλλογική εργασία και τη δημόσια μέριμνα. Στην ίδια αρχή στηρίζεται και ο πολιτισμός: στη φροντίδα των βαθών, στην υπομονή απέναντι σε όσα αργούν να φανερωθούν, στην ευθύνη να παραδοθούν ακέραια στους επόμενους.