«Η Καταρίνα και η ομορφιά να σκοτώνεις φασίστες», η ρητορική της ακροδεξιάς

Σάλο και αντιδράσεις προκαλεί το θεατρικό έργο του Τιάγκο Ροντρίγκες, «Η Καταρίνα και η ομορφιά να σκοτώνεις φασίστες» (Catarina e a beleza de matar fascistas).

Ο λόγος του φασίστα πολιτικού στο φινάλε αποτελεί το πιο σοκαριστικό, προκλητικό σημείο της παράστασης.

Στην Πορτογαλία, οι θεατές έψαλλαν το "Grândola", το "Vila Morena", το τραγούδι του José Afonso για την επανάσταση των Γαρυφάλλων. Στην Ιταλία, τραγούδησαν το "Bella Ciao". Στην Αυστρία, οι θεατές αποχώρησαν. Στη Λισαβόνα, το Παρίσι, τη Μασσαλία και το Μόντρεαλ θεατές επιχείρησαν να εισβάλουν στην σκηνή.

Το έργο αφηγείται μια παλιά οικογενειακή παράδοση. Μια οικογένεια συγκεντρώνεται σε ένα σπίτι στη νότια Πορτογαλία, κοντά στο χωριό Μπαλειζάο, όπου μία από τα νεαρά μέλη της οικογένειας, η Καταρίνα, πρόκειται να σκοτώσει τον πρώτο της φασίστα, ο οποίος έχει απαχθεί ειδικά για αυτόν τον σκοπό.

Η τελετή έχει ως σκοπό να εκδικηθεί την πραγματική δολοφονία της Καταρίνα-το όνομά της έχει η πρωταγωνίστρια του έργου- (Catarina Eufémia, 1928–1954), μιας 26χρονης Πορτογαλίδας εργάτριας γης, η οποία δολοφονήθηκε από την αστυνομία του δικτάτορα Σαλαζάρ στις 19 Μαΐου 1954, όταν ηγήθηκε μιας ομάδας 14 γυναικών στην περιοχή του Αλεντέζου διεκδικώντας αύξηση του μεροκάματου και καλύτερες συνθήκες εργασίας. Στον επικεφαλής της αστυνομικής δύναμης η Καταρίνα κρατώντας στην αγκαλιά της το οκτώ μηνών παιδί της είπε ότι το μόνο που ζητούν είναι «ψωμί και δουλειά». Λίγο μετά ένας υπολοχαγός την πυροβόλησε εν ψυχρώ και την σκότωσε.

Η θεατρική Καταρίνα στην τελετουργία της εκδίκησης, αρνείται να σκοτώσει τον φασίστα (συμβολικό δολοφόνο της). Τότε ξεσπάει μια σύγκρουση, συνοδευόμενη από διάφορα ερωτήματα, όπως τι είναι ένας φασίστας; Υπάρχει θέση για βία στον αγώνα για έναν καλύτερο κόσμο; Μπορούμε να παραβιάσουμε τους κανόνες της δημοκρατίας για να την υπερασπιστούμε καλύτερα;

Ερωτήματα για τη Δημοκρατία και την Πλειοψηφία τίθενται και στο θεατρικό έργο “Ο Εχθρός του Λαού” του Οστερμάγιερ που είδαμε πρόσφατα στην Ελλάδα.

Ο κουστουμαρισμένος φασίστας πολιτικός του Ροντρίγκες διατυπώνει ανάλογα επιχειρήματα, ίδια με αυτά που αναπτύσσει η σύγχρονη ακροδεξιά ρητορική: Απορρίπτει κατηγορηματικά την ταμπέλα του φασίστα. Ισχυρίζεται ότι ο όρος αυτός χρησιμοποιείται από την αριστερά και το κατεστημένο για να φιμώσει όποιον εκφράζει την «κοινή λογική» και την «αλήθεια». Παρουσιάζει τον εαυτό του ως θύμα μιας βίαιης, παράνομης και δογματικής μειοψηφίας (αυτός είναι εκφραστής της σιωπηλής πλειοψηφίας) που του στερεί την ελευθερία του λόγου επειδή διαφωνεί μαζί του. Υποστηρίζει ότι ο ίδιος και το ακροδεξιό του κόμμα εκλέχθηκαν μέσω δημοκρατικών διαδικασιών. Χρησιμοποιεί τη δημοκρατία ως ασπίδα, ρωτώντας εμμέσως τους θεατές αν η δική του εξόντωση θα ήταν «δημοκρατική». Μιλά για τα προβλήματα του «απλού λαού», την εγκληματικότητα, τη μετανάστευση και την απώλεια των παραδοσιακών αξιών. Υποστηρίζει ότι οι δικές του ιδέες δεν είναι ακραίες, αλλά πλειοψηφικές. Στρέφει τα βέλη του εναντίον των προοδευτικών πολιτών, κατηγορώντας τους ότι μιλούν για ελευθερία, ανεκτικότητα και ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά οι ίδιοι γίνονται ολοκληρωτικοί και βίαιοι όταν απειλούνται τα προνόμιά τους…

*Το έργο παίζεται τον ερχόμενο μήνα στο Εθνικό Θέατρο στο Λονδίνο. Δεν ξέρω αν θα ξαναέρθει στην Ελλάδα (δόθηκε μία παράσταση στην Στέγη), αλλά αν έρθει ας κάνουμε πρόβα στο τραγούδι:“Ο φασισμός δεν θα πεθάνει μόνος, τσάκισέ τον...”