Ο Πάπας στο Παρίσι (και οι μετανάστες)

Τα πλήθη ουρλιάζουν. Στην πλας ντε λα Κονκόρντ, εκεί που στήθηκαν οι γκιλοτίνες της Γαλλικής Επανάστασης και ξεκίνησε ο χωρισμός της Καθολικής Εκκλησίας από το κράτος, καθώς και στα Ηλύσια Πεδία πάνω από 700 χιλιάδες άνθρωποι ουρλιάζουν την ώρα που περνάει ο εποχούμενος Πάπας! Που οφείλεται άραγε αυτή η έξαρση της θρησκευτικότητας; Ποια είναι η σύνθεση των ενθουσιασμένων πιστών;

Ένας 40χρονος επιχειρηματίας νεοσύστατης επιχείρησης που δεν είναι καθολικός και παρακολουθεί την συγκέντρωση-λειτουργία λέει στον δημοσιογράφο: «Βλέπεις πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους εδώ, οπότε δεν πρόκειται μόνο για μια φυλή, θρησκεία ή έθνος, αλλά για μια κοινή πίστη στην ανθρωπότητα». Μόνο ο Αύγουστος Κοντ, ο επινοητής της “θρησκείας της ανθρωπότητας”, θα απαντούσε έτσι!

Ο κοινωνιολόγος Olivier Bobineau επισημαίνει ότι η σύγχρονη κοινωνία πάσχει από αυτό που ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν ονόμασε «ρευστή νεωτερικότητα». Σε έναν κόσμο όπου όλα αλλάζουν ραγδαία (εργασία, σχέσεις, ταυτότητες), ο Καθολικισμός προσφέρει στους νέους ένα «στέρεο έδαφος» και μια δομή. Σ’ αυτή την κατεύθυνση κάποιοι μιλούν για ένα «συναισθηματικό φαινόμενο της μόδας» (Neo-Romanticism) καθώς αυτές οι συγκεντρώσεις λειτουργούν περισσότερο ως «θρησκευτικά φεστιβάλ» που προσφέρουν εφήμερη συγκίνηση και αίσθηση του ανήκειν, χωρίς απαραίτητα να μεταφράζονται σε καθημερινή πνευματική ή ηθική δέσμευση.

Άλλοι υποστηρίζουν πως όταν οι παραδοσιακοί θεσμοί (πολιτικά κόμματα, συνδικάτα) αποτυγχάνουν να εμπνεύσουν ασφάλεια, οι άνθρωποι στρέφονται στις θρησκευτικές κοινότητες, οι οποίες προσφέρουν ένα σταθερό δίκτυο αλληλεγγύης και κοινών αξιών.

Ο Alain Finkielkraut συνδέει την επιστροφή στον Καθολικισμό με την αγωνία για τη διατήρηση της γαλλικής ταυτότητας λόγω της πίεσης του Ισλάμ. Άλλοι βλέπουν τη χριστιανική πίστη ως ένα «πολιτιστικό καταφύγιο». Η Παναγία των Παρισίων, για παράδειγμα, δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ναός, αλλά ως το σύμβολο της επιβίωσης του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Δεν είναι τυχαία η παρουσία της ακροδεξιάς Λεπέν αλλά και κεντροδεξιών στην συγκέντρωση-λειτουργία του Πάπα.

Ας μου επιτραπεί εδώ να συμφωνήσω με τον Finkielkraut ως προς το καταφύγιο. Όχι όμως ως πολιτιστικό αλλά ως κοινωνικο-οικονομικό καταφύγιο. Δεν είναι τυχαίο ότι στα Καθολικά Κέντρα προστρέχουν κυρίως απελπισμένοι ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ και ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ και άνθρωποι των λαϊκών τάξεων -άστεγοι, άνεργοι κ.ά. .

Οι μετανάστες κατείχαν κεντρική θέση στην ατζέντα του Πάπα κατά την επίσκεψή του στο Παρίσι. Πριν από τη μεγάλη λειτουργία, ο Ποντίφικας επισκέφθηκε το Maison Bakhita, ένα πρότυπο καθολικό κέντρο υποστήριξης και ένταξης μεταναστών στο 18ο διαμέρισμα του Παρισιού. Ακόμη και η επιλογή της ημερομηνίας της επίσκεψης ήταν προσεκτικά επιλεγμένη, καθώς έγινε την Παγκόσμια Ημέρα Μεταναστών και Προσφύγων. Εκεί άκουσε μαρτυρίες προσφύγων από το Αφγανιστάν και τη Νιγηρία και δήλωσε ότι η Εκκλησία πρέπει να «κάνει χώρο» για τους ευάλωτους, προασπίζοντας την άπειρη ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η στάση αυτή του Βατικανού κάνει πολλούς μετανάστες να βλέπουν την Εκκλησία όχι τόσο σαν έναν θρησκευτικό χώρο, αλλά κυρίως ως ένα ασφαλές καταφύγιο, καθώς και τρόπο ένταξης στη γαλλική κοινωνία.

Είναι βέβαιο ότι η δράση της Καθολικής Εκκλησίας στρέφεται κυρίως προς τους μουσουλμάνους μετανάστες επιχειρώντας τον εκχριστιανισμό τους. Ο 35χρονος Meysam, πρόσφυγας από το Αφγανιστάν, προφανώς μουσουλμάνος, έμαθε γαλλικά στο Καθολικό Κέντρο του Παρισιού και σήμερα εργάζεται εκεί ως εθελοντής, δηλώνοντας ότι βγαίνει «στους δρόμους δύο φορές την εβδομάδα για να συναντήσω άστεγους εξόριστους και πρόσφυγες...» και να τους προσελκύσει στο Κέντρο, όπου προσφέρονται εντατικά μαθήματα γαλλικής γλώσσας, πληροφορικής, καθώς και επαγγελματικά εργαστήρια. Μια ομάδα από εθελοντές και οι μοναχές Scalabrinian προσφέρουν νομικές συμβουλές, ψυχολογική και άλλες μορφές στήριξης. Επιπλέον το Κέντρο λειτουργεί και ως χώρος συνάντησης των μεταναστών με τον τοπικό πληθυσμό μέσα από κοινά γεύματα, καλλιτεχνικές δραστηριότητες και ομάδες συζήτησης. 

Συμπέρασμα, οι μετανάστες και οι πρόσφυγες είναι αυτοί που εξ ανάγκης ανανεώνουν κατά κύριο λόγο το κοινό των πιστών της Καθολικής Εκκλησίας. Αυτοί είναι εκείνοι που προσελκύουν άλλους μετανάστες αλλά και οι οποίοι “κυνηγούν” εκείνους που δεν ακολουθούν. Γιατί όπως τόνιζε η Τζούλια Κρίστεβα οι χειρότεροι ξενοφοβικοί και ρατσιστές είναι οι “πρώην μετανάστες”, καθώς ο μετανάστης συνιστά γι’ αυτούς “αγχογόνο υποκείμενο”. Αυτοί είναι εκείνοι που θα αποτελέσουν και το διευρυμένο πολιτικό ακροατήριο της ακροδεξιάς...