Περί έρωτος και βίας

Η "ανεκτή" ερωτική ένταση και η "άρρωστη" συναινετική βία στο σεξ

Πρέπει να βουτήξει κανείς στο μυαλό του Δαρβίνου και στην θεωρία της εξέλιξης για να εξηγήσει πολλά πράγματα στην Φύση, αλλά και στην ίδια την συμπεριφορά μας ως κοινωνικά όντα. Η έλξη, η διεκδίκηση, η επιλογή συντρόφου, η κυριαρχία, η αντίσταση και η τελική παράδοση δεν είναι φαινόμενα τυχαία. Έχουν, σε σημαντικό βαθμό, βαθιές βιολογικές και εξελικτικές ρίζες [Darwin 1871; Andersson 1994; Buss 1989].

Μέσα από την προσωπική μας εμπειρία, τον άμεσο περίγυρό μας, τα βιβλία, το διαδίκτυο και τον κινηματογράφο, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι κάποια μορφή έντασης έως και βίαιης συμπεριφοράς, λειτουργεί ως ερωτικό βοήθημα για πολλά ζευγάρια. Το ερώτημα είναι έως ποιο σημείο αυτό μπορεί να θεωρηθεί φυσιολογικό και από ποιο σημείο αρχίζει να υπερβαίνει τα όρια της υγιούς ανθρώπινης σεξουαλικότητος.

Το παιγνίδι του κυνηγού και του θηράματος

Το αρχέγονο ένστικτο του κυνηγού, ο σχεδιασμός, η αποφασιστικότητα και η απόλαυση της κατάκτησης αναπαράγονται, σε κάποιον βαθμό, και στην ερωτική συμπεριφορά. Το αρσενικό, σε πολλά είδη της Φύσης, διεκδικεί, ανταγωνίζεται, επιδεικνύει ισχύ και προσπαθεί να επικρατήσει έναντι άλλων αρσενικών. Το θηλυκό, από την άλλη πλευρά, δεν παραδίδεται πάντοτε άμεσα. Συχνά αντιστέκεται, αποφεύγει, δοκιμάζει, καθυστερεί ή επιλέγει.

Αυτή η αντίσταση δεν είναι απλώς άρνηση της γονιμοποίησης. Σε εξελικτικό επίπεδο μπορεί να λειτουργεί ως φίλτρο επιλογής. Το θηλυκό, μέσα από την αντίσταση ή την καθυστέρηση, επιτρέπει τελικά την επικράτηση του περισσότερο ικανού, ισχυρού, επίμονου ή κατάλληλου αρσενικού. Με απλά λόγια, η αντίσταση μπορεί να οδηγεί στην γονιμοποίηση από το δυνατότερο ή καταλληλότερο αρσενικό, εκείνο το οποίο συνεπαγωγικά φέρει αυξημένες πιθανότητες καλών, ισχυρών και βιώσιμων γονιδίων. Η εξελικτική βιολογία έχει περιγράψει τέτοιους μηχανισμούς στο πλαίσιο της σεξουαλικής επιλογής, του ανταγωνισμού και της επιλογής συντρόφου [Andersson 1994; Snow et al. 2019].

Σε αυτό το πλαίσιο, το παιγνίδι κυνηγού και θηράματος στο σεξ μεταξύ δύο συντρόφων, ως μεταφορά της ερωτικής διεκδίκησης, δεν είναι αφύσικο. Αντανακλά σε μεγάλο βαθμό αρχέγονα πρότυπα επιλογής, αντίστασης, επικράτησης και τελικής παράδοσης.

Η πρόκληση πόνου στον/στην ερωτικό σύντροφο

Το ζήτημα αλλάζει ριζικά στην μετάβαση από την ερωτική ένταση στην σκόπιμη πρόκληση πόνου. Ο πόνος δεν εξελίχθηκε ως ερωτικό ερέθισμα, αλλά ως σήμα κινδύνου, μηχανισμός προστασίας και προειδοποίηση πιθανής βλάβης. Ο σύγχρονος ορισμός του πόνου τον περιγράφει ως δυσάρεστη αισθητική και συναισθηματική εμπειρία, συνδεδεμένη ή παρόμοια με εκείνη η οποία συνδέεται με πραγματική ή δυνητική ιστική βλάβη [Raja et al. 2020].

Επομένως, η ερωτικοποίηση του πόνου αποτελεί αντιστροφή της βιολογικής του λειτουργίας. Μπορεί να υπάρχουν νευροβιολογικοί μηχανισμοί οι οποίοι εξηγούν γιατί ο πόνος και η ηδονή τέμνονται σε ορισμένα εγκεφαλικά κυκλώματα, με συμμετοχή ενδορφινών, ντοπαμίνης και συστημάτων ανταμοιβής [Leknes & Tracey 2008], αυτό όμως, εξηγεί τον βιολογικό μηχανισμό, δεν τον δικαιώνει εξελικτικά.

Η συναίνεση δεν καθιστά τα πάντα υγιή

Η συναίνεση είναι απολύτως αναγκαία για να διακρίνουμε την ερωτική πράξη από την κακοποίηση ή το έγκλημα. Δεν είναι όμως αρκετή για να χαρακτηρίσουμε μία συμπεριφορά υγιή. Δύο άνθρωποι μπορούν να συναινούν σε μία πράξη, η οποία όμως, ψυχολογικά, βιολογικά ή ανθρωπολογικά, παραμένει προβληματική.

Η επιθυμία να προκαλεί κάποιος πόνο για να διεγερθεί, και η επιθυμία να δέχεται κάποιος πόνο για να διεγερθεί επίσης (οριζόμενη με τον αγγλικό όρο BDSM) , δείχνουν ότι η σεξουαλική ηδονή έχει συνδεθεί με ένα σήμα βλάβης. Αυτό μπορεί να είναι συναινετικό, αλλά δεν παύει να είναι, κατά την άποψή μου, νοσηρό ως κατεύθυνση της επιθυμίας.. Πρόκειται για ερωτικοποίηση της βλάβης.

Τα ζώα δεν επιζητούν τον πόνο

Η συμπεριφορά των ζώων είναι διδακτική. Η βία στην Φύση επιτελεί συγκεκριμένες προσαρμοστικές λειτουργίες: τροφή, άμυνα, επικράτηση, αναπαραγωγικός ανταγωνισμός. Η τίγρη δαγκώνει την αντιλόπη στον λαιμό και περιμένει υπομονετικά μερικά λεπτά της ώρας έως ότου το θήραμα να θανατωθεί. Δεν βρίσκει την ευκαιρία να το βασανίσει για να διασκεδάσει. Αυτό είναι κρίσιμο: η βία στην Φύση δεν είναι αυτοσκοπός, είναι εργαλείο επιβίωσης. 

Επομένως, άλλο πράγμα η ερωτική ένταση και άλλο η βία. Άλλο πράγμα το ένστικτο του κυνηγού και άλλο η ηδονή από την πρόκληση πόνου. Το πρώτο μπορεί να έχει εξελικτική βάση, αλλά το δεύτερο δύσκολα μπορεί να παρουσιασθεί ως εξελικτικά χρήσιμο. Η πρόκληση πόνου στο σεξ, ακόμη και όταν δηλώνεται ως συναινετική, δεν συνεχίζει την λογική της Φύσης αλλά την αντιστρέφει. Από αυτήν την άποψη, δεν πρόκειται απλώς για μία ασυνήθιστη προτίμηση, αλλά για μία νοσηρή μετατόπιση της σεξουαλικής επιθυμίας.

BDSM: ακρωνύμιο για τις πρακτικές Bondage, Discipline, Dominance, Submission, Sadism και Masochism, δηλαδή δέσιμο/περιορισμός, πειθαρχία, κυριαρχία, υποταγή, σαδισμός και μαζοχισμός.

Βιβλιογραφία

Andersson M. (1994). Sexual Selection. Princeton: Princeton University Press

Buss D (1989). Sex differences in human mate preferences: Evolutionary hypotheses tested in 37 cultures. Behavioral and Brain Sciences, 12(1), 1–14

Darwin C (1871). The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex. London: John Murray.

Leknes S & Tracey . (2008). A common neurobiology for pain and pleasure. Nature Reviews Neuroscience, 9(4), 314–320

Raja S Et al. (2020). The revised International Association for the Study of Pain definition of pain: Concepts, challenges, and compromises. Pain, 161(9), 1976–1982

Snow S et al. (2019). Female resistance to sexual coercion can evolve to preserve the indirect benefits of mate choice. Journal of Evolutionary Biology, 32(6), 545–558