Οι χώρες της Βαλτικής ως σύγχρονα προτεκτοράτα

Η γεννημένη στο Ταλίν, που τέλειωσε τη νομική σχολή στο Τάρτου, κόρη πρωθυπουργού που έγινε, με τη σειρά της η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργίνα της Εσθονίας και τώρα συντονίστρια, εκπρόσωπος για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της Ε.Έ., η ουκρανόφιλη, συνδημιουργός και πλήρως εναρμονισμένη με την, αυτοκαταστροφική, αντιρωσική πολιτική της Ε.Ε., η Κάγια Κάλας, θα είναι προφανώς πολύ χαρούμενη με τον «διάκοσμο» έξω από τη ρωσική πρεσβεία στην παλιά πόλη της πρωτεύουσας της χώρας της. Ο Πούτιν στο νεκροκρέβατο, με τη σημαία με το σφυροδρέπανο να τον σκεπάζει, πλήθος εικόνων νεκρών στρατιωτών και άλλων παρόμοιων ενσταντανέ, μαζί με ισχυρή αστυνομική φρουρά, δίνουν τον τόνο της γνωστής μονοδιάστατης πολιτικής, αυτής που καταδίκασε την Ευρώπη σε ρόλο κομπάρσου στο ρωσοουκρανικό ζήτημα. Οι ουκρανικές σημαίες που κοσμούν κάθε δημόσιο κτίριο στο Ταλίν, το καφέ Ontesa λίγο πιο πάνω, με τις ανάλογες εικόνες, συμπληρώνουν το παζλ μιας χώρας που μαζί με τις άλλες δύο της Βαλτικής, Λιθουανία και Λετονία, μοιάζουν, χωρίς υπερβολή, υπερσύγχρονες απολήξεις, προτεκτοράτα μιας Ευρώπης που ενώ καταστρέφεται, δεν ανέχεται αντιρρήσεις. Κι επιβάλλει μια ομοιομορφία «κανονικότητας»: οι φτωχοί βρίσκονται στα χωριά, οι άστεγοι εκτός πόλης και κάτω από τις γέφυρες την ώρα που οι λοιποί επαίρονται για επενδύσεις σε «ψηφιακές καινοτομίες» και η Κάλας διαμηνύει, ομνύοντας στην χείρα της αγοράς, πως «οι κανονισμοί δεν μπορούν και δεν πρέπει να εμποδίζουν την τεχνολογική επανάσταση».

Οι τρεις μικρές χώρες της βαλτικής –Εσθονία με 1,4 εκατ. κατοίκους, Λετονία με 1,9 εκατ, Λιθουανία με 2,9 εκατ.- ακολουθούν, παρά τις διαφορές τους την ίδια ιστορική πορεία. Εκχριστιανίστηκαν βίαια, και τελευταίοι στην Ευρώπη, από τους Τεύτονες Ιππότες, κατά το 13^ο αι., με τις λεγόμενες Βόρειες Σταυροφορίες, αποτέλεσαν μήλον της Εριδος μεταξύ Ρώσων, Γερμανών, Πολωνών, Σουηδών και Φιλανδών και πέρασαν, τον 18^ο αι., στη ρωσική αυτοκρατορία. Απέκτησαν τους για πρώτη φορά ανεξαρτησία μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και την κατάρρευση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, αλλά, με το σύμφωνο Μολότοφ – Ρίμπεντροπ, το 1939, περνούν στη σφαίρα επιρροής της Σοβιετικής Ενωσης. Το 1941, όταν επιτίθενται τα χιτλερικά στρατεύματα, αντιμετωπίζονται, από μέρος, έστω, των κατοίκων, περίπου σαν «απελευθερωτές». Και, ενίοτε, έτσι λογαριάζονται ακόμα. Το αβγό του φιδιού επωάζεται, ακόμα: αλήστου μνήμης οι παρελάσεις νοσταλγών των ναζί στη δεκαετία του ‘90, αλήστου μνήμης, και καθημερινότητα, η απαγόρευση των κομμουνιστικών κομμάτων και συμβόλων, οι διώξεις συνδικαλιστών κ.ο.κ. Η διαδικασία «αποκομμουνιστικοποίησης», με τις ευλογίες της Ε.Ε., και η διαβόητη εξίσωση των «δύο άκρων» πριμοδοτούσε, και πιθανώς πριμοδοτεί, τα ναζιστικά απολειφάδια και την καλλιτεχνικώς κρυμμένη ιδεολογία τους εντός των αστικών, δήθεν φιλελεύθερων, κομμάτων. Είναι άλλωστε γνωστή η αναθεώρηση της ιστορίας στην οποία προέβησαν και η οποία αναγνώριζε ως μαχητές για την απελευθέρωση απ’ τον ζυγό της Σοβιετικής Ενωσης και των «μπολσεβίκων» όσους πολέμησαν στον πλευρό των χιτλερικών.

Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία εντάχτηκαν στο ΝΑΤΟ Μάρτη του 2004, στην Ευρωπαϊκή Ένωση την πρωτομαγιά του ίδιου έτους και στην ζώνη του ευρώ το 2011, το 2014 και το 2015 αντιστοίχως. Και παραμένουν θεματοφύλακες του ακραίου φιλελευθερισμού που κατήργησε τις δωρεάν παροχές του προνοιακού κράτους: παιδεία και υγεία επί χρήμασι, πολιτική «γιες σερ» σε κάθε δεξιόστροφη πολιτική, σε κάθε εκχώρηση στο μεγάλο κεφάλαιο. Την ώρα, ας πούμε, που στην παραλία του Ταλίν ρημάζουν τα έργα από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1980, εκεί όπου διεξήχθησαν τα ιστιοπλοϊκά αγωνίσματα, απέναντι υψώνονται κακόγουστοι ουρανοξύστες, σουηδικών και άλλων συμφερόντων, σήμα κατατεθέν μιας υπερανάτυξης που καταστρέφει το περιβάλλον και λειτουργεί επ’ ωφελεία των ολίγων.

Στη Λιθουανία, ο σοσιαλδημοκράτης πρωθυπουργός Μιντάουγκας Σινκεβίτσιους, που ηγείται του κυβερνητικού συνασπισμού, δεσμεύτηκε να ενισχύσει την άμυνα. Στη Λετονία, ο δεξιός πρωθυπουργός Άντρις Κούλμπεργκς επιχειρηματίας και λάτρης των αυτοκινήτων, πρόεδρος των Εμπόρων Αυτοκινήτων, είναι επίσης προφανώς προσηλωμένος σε ό,τι επιτάσσει η –αντιρωσική και αποτυχημένη- ευρωπαϊκή πολιτική. Δεξιός και ο Κρίστεν Μίχαλ, πρωθυπουργός της Εσθονίας που διαδέχτηκε  Ε.Ε. Στην ίδια γραμμή.

Στη συλλογική μνήμη παραμένει νωπή η σταλινική καταπίεση. Η ανελευθερία, οι διώξεις, οι φυλακίσεις, οι εκτοπισμοί. Αλλά, κι εκεί, όπως και στις άλλες χώρες της πρώην ΕΣΣΔ, μαζί με τα απόνερα, πέταξαν και το μωρό. Ετσι, η ιστορική εμπειρία στις σχέσεις παραγωγής και αναδιανομής πετάχτηκε στα σκουπίδια. Η περιώνυμη «ιδιωτική πρωτοβουλία» εισέβαλε παντού. Η καπιταλιστική παλινόρθωση δεν αύξησε μόνο τις ανισότητες, μετάλλαξε και τις συνειδήσεις, όπως και στο σύνολο του δυτικού κόσμου.

Ο διαχωρισμός των μαρξικών και λενινιστικών ιδεών, με βάση τις οποίες επιχειρήθηκε αρχικά να δημιουργηθεί το αντιπαράδειγμα της ΕΣΣΔ, με τα ιδεολογήματα του σταλινικού μοντέλου, ούτε καν επιχειρήθηκε. Κι αν ο μετασχηματισμός των σχέσεων παραγωγής και εκμετάλλευσης δεν κατέστη δυνατό να αλλάξει, στον υπαρκτό καπιταλιστικό τούτες οι σχέσεις θεωρούνται ιδιοσυστατικό του. Τέτοιο, που δίχως αυτό, την εκμετάλλευση δηλαδή ανθρώπου από άνθρωπο, το σύστημα δεν θα υπάρχει.

Ετσι, αν ονομάζονται, απαξιωτικά, «ολιγάρχες» οι υπερπλούσιοι που προέκυψαν από την κατάρρευση του τείχους και σφετερίστηκαν τον κοινωνικά παραγόμενο πλούτο, οι αντίστοιχοι της Δύσεως θεωρούνται απλώς οι «πανέξυπνοι» και «ευρηματικοί» που πρόκοψαν με την «αξία» τους. Οι λαοί, όπως αυτοί της Βαλτικής, τους καλοδέχονται. Το αδιόρατο πέπλο μιας, επίσης ισχυρής, καταπίεσης που δεν αφήνει τις χώρες να χαράσσουν αυτόνομες πολιτικές πορείες, πέραν των προσταγών του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε., με την ισχυρή προπαγάνδα της ηγεμονίας, συσκοτίζει και τις συνειδήσεις. Ο επαναστοχασμός σε ό,τι αστόχαστα πετάχτηκε στα σκουπίδια, σήμερα τόσο επιτακτικός όσο ποτέ, μοιάζει μακρινός.

Αλλά στον κόσμο του Τραμπ, του Νετανιάχου και των πολέμων τους, στον ευρωπαϊκό κόσμο που τους στηρίζει και μέσω του Ζελένσκι, απαιτείται να βρεθεί μια νέα πολιτική συνθήκη. Δύσκολο; Προφανώς.

Όμως: η βαριά δουλειά για την Αριστερά, ως μόνη δύναμη που μπορεί να τη δημιουργήσει, περνάει μέσα από τη χωρίς προκαταλήψεις και ενοχές κριτική επαναπροσέγγιση του μεγάλου τραύματος της κατάρρευσης του μόνου επιχειρούμενου παραδείγματος για το σοσιαλισμό.

Να διανοηθεί οιοδήποτε τι θα μπορούσαν να είναι οι χώρες της Βαλτικής, μέσα από τις διαρκείς ιστορικές τους περιπέτειες, και τι εν τέλει έγιναν, είναι παραπάνω από χρήσιμο.