Η κινηματογραφική διασκευή της “Οδύσσειας” από τον Κρίστοφερ Νόλαν έλαβε πέντε αστέρια από τις εφημερίδες Guardian, Independent και Telegraph, ενώ οι New York Times τη χαρακτήρισαν «μνημειώδη».
Εκτός όμως από την ιστορία του Οδυσσέα υπάρχει και η ιστορία των “ανδρών του”, αλλά και των κατοίκων της Δυτικής Σαχάρας.
Για τους πρώτους μιλάει ο Έζρα Πάουντ όταν λέει «Τι τους δόθηκε αυτονώνε! Μελισσόκερο να κλείσουνε τα αυτιά./Φαρμάκι, μελισσόκερο να κλείσουνε τα αυτιά/κι ένα μνήμα αλατισμένο δίπλα στο χωράφι των βοδιών/νήσον αμνήμονα…»*.
Για τους δεύτερους γράφει η Guardian μεταφέροντας την κραυγή του σκλαβωμένου λαού της Δυτικής Σαχάρας και την δική του πραγματική οδύσσεια:
“Εμείς, ο λαός των Σαχράουι, των οποίων η γη χρησιμοποιήθηκε για να γυριστούν τμήματα της Οδύσσειας, ζούμε τη δική μας βάναυση οδύσσεια για περισσότερα από 50 χρόνια.” γράφουν.
Η πατρίδα μας υπέστη μια βάναυση στρατιωτική εισβολή από τον βορρά και τον νότο το 1975, όταν οι ισπανικές αποικιακές αρχές παρέδωσαν την περιοχή στο Μαρόκο και τη Μαυριτανία. Σήμερα, οι μισοί από τον λαό μας μαραζώνουν σε στρατόπεδα προσφύγων στην έρημο της Αλγερίας, ενώ οι άλλοι μισοί ζει κάτω από ένα ασφυκτικό στρατιωτικοαστυνομικό κράτος, χωρισμένο από ένα στρατιωτικοποιημένο τείχος 2.700 χιλιομέτρων που χτίστηκε από το Μαρόκο και οχυρώθηκε με εκατομμύρια νάρκες ξηράς.
Τέτοιες πραγματικότητες και ιστορίες δεν θα φτάσουν στη μεγάλη οθόνη. Σε έναν κόσμο που παρασύρεται από τη μαγεία του κινηματογράφου στη μυθοπλασία, φαίνεται πιο εύκολο να «ανασκάψεις» μια ιστορία 3.000 ετών για τα βάσανα, τον χωρισμό και την προδοσία παρά να δεις ότι σήμερα, αυτά ακριβώς τα θέματα αποτελούν καθημερινή πραγματικότητα για τους Σαχράουι.
Η επιλογή του Νόλαν να κινηματογραφήσει σε κατεχόμενη περιοχή υπογραμμίζει τις πρακτικές εξόρυξης που είναι ενσωματωμένες στη δυτική κινηματογραφική βιομηχανία. Ο δυτικός κινηματογράφος έχει συχνά συμμετάσχει στην εξόρυξη ιστοριών και άυλης κουλτούρας από τον παγκόσμιο νότο σε κλίμακα όχι μικρότερη από τους υλικούς πόρους που εξορύσσονται από το δυτικό αποικιακό βιομηχανικό σύστημα. Διεθνή κινηματογραφικά συνεργεία πετάνε με αλεξίπτωτο, κινηματογραφούν τα πρόσωπά μας, τα ρούχα μας, τους αμμόλοφους και την υλική κουλτούρα μας και μετά φεύγουν μακριά. Για αυτούς είμαστε απλώς διακοσμητικά στοιχεία για τα σκηνικά τους για να κερδίζουν κύρος, εισπράξεις και βραβεία στη Νέα Υόρκη, το Λονδίνο ή το Παρίσι.
Για τη φωτογράφιση του Nolan στη Ντάκλα, φαίνεται ότι ούτε ζήτησε τη συγκατάθεσή μας ούτε εξέτασε την ηθική της ουσιαστικής συμβολής στην υποστήριξη και νομιμοποίηση της κατοχής του Μαρόκου, καθιστώντας έτσι τον χώρο ακόμη πιο επικίνδυνο για τους Σαχράουι που ζουν υπό αυτήν. Συμμετέχει ενεργά σε μια κρατικά χρηματοδοτούμενη εκστρατεία δημοσίων σχέσεων που έχει σχεδιαστεί για να νομιμοποιήσει μια παράνομη κατοχή.
Σε μια μη αυτοδιοικούμενη περιοχή – όπως συμβαίνει στη Δυτική Σαχάρα, σύμφωνα με τον ΟΗΕ – η χρήση των υλικών ή άυλων πόρων της γης χωρίς τη ρητή συγκατάθεση των αυτόχθονων πληθυσμών της δεν είναι απλώς ανήθικη· σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, είναι παράνομη. Η γη μας, ο πολιτισμός μας και η κληρονομιά μας μας ανήκουν.
Το Μαρόκο χρησιμοποιεί τον κινηματογράφο ως όπλο για να συγκαλύψει την κατοχή της γης μας. Φλερτάροντας ξένα κινηματογραφικά συνεργεία για γυρίσματα στη Δυτική Σαχάρα, ενώ αρνείται στους Σαχραουί το δικαίωμα να κινηματογραφούν και να εκφράζονται, το Μαρόκο χρησιμοποιεί τον κινηματογράφο για να κατασκευάσει μια ρομαντική, φιλική προς τον τουρισμό εικόνα, σχεδιασμένη από ένα καθεστώς που χρησιμοποιεί κάθε πολιτικό, οικονομικό και πολιτιστικό εργαλείο για να διατηρήσει το status quo της κατοχής και να αρνηθεί την ύπαρξη και την αντίσταση των Σαχράουι.”
