Γνωστή ακροδεξιά πολιτικός και νομικός εξέφρασε επιφυλάξεις για τον όρο “γυναικοκτονία” (με αφορμή την γυναικτονία στην Δράμα). Η δήλωση αυτή παραπέμπει στην σφοδρή άρνηση του όρου από την ευρύτερη δεξιά, παρά το γεγονός ότι η χρήση του ξεκίνησε από τις αρχές του 20ου αιώνα.
Ο όρος καθιερώθηκε ευρέως στο διεθνές φόρουμ για Εγκλήματα κατά των Γυναικών, που πραγματοποιήθηκε το 1976 στις Βρυξέλλες, όπου συγκεντρώθηκαν σχεδόν δύο χιλιάδες ακτιβίστριες από όλο τον κόσμο. Η Simone de Beauvoir χαιρέτισε το φόρουμ αυτό ως την «αρχή μιας ριζικής αποαποικιοποίησης των γυναικών». Σε επιστολή της η φιλόσοφος είχε γράψει τότε: «Μιλήστε η μία στην άλλη, μιλήστε στον κόσμο, ρίξτε φως στις επαίσχυντες αλήθειες που η μισή ανθρωπότητα προσπαθεί να κρύψει.»
Το 1992, το βιβλίο Femicide: The Politics of Woman Killing (Twayne Publishers) παρείχε την πρώτη θεωρητικοποίηση της έννοιας (γυναικοκτονία). «Είναι η δολοφονία μιας γυναίκας επειδή είναι γυναίκα», γράφει στην εισαγωγή η Diana EH Russell. Το κεφάλαιο «Σεξιστική τρομοκρατία κατά των γυναικών», που έγραψε η Ράσελ μαζί με την Τζέιν Καπούτι, προσφέρει ένα ευρύ νόημα της έννοιας γυναικτονία: «Η γυναικοκτονία βρίσκεται στο άκρο της συνέχειας ενός αντιγυναικείου τρόμου, συμπεριλαμβανομένης μιας μεγάλης ποικιλίας σεξουαλικής και σωματικής βίας, όπως ο βιασμός, τα βασανιστήρια, η σεξουαλική σκλαβιά, (…) η αναγκαστική ετεροφυλοφιλία, η αναγκαστική στείρωση, η καταναγκαστική μητρότητα (η ποινικοποίηση της αντισύλληψης και της άμβλωσης), ο υποσιτισμός των γυναικών σε ορισμένους πολιτισμούς…»… ο όρος περιλαμβάνει όλες τις μορφές βίας που οδηγούν στον πρόωρο θάνατο των γυναικών, για κοινωνικούς και μη φυσικούς λόγους.
Το έργο βρίσκει ιδιαίτερη απήχηση στην Κεντρική Αμερική. Στο Μεξικό, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η Ciudad Juárez, μια συνοριακή πόλη με το Τέξας, πάρα πολλές εργάτριες σε maquiladoras, εργοστάσια υπεργολαβίας χαμηλού κόστους για την αμερικανική αγορά, ήταν θύματα εμπόρων οργάνων, των καρτέλ, ή σατανιστών.
Ενώσεις όπως το Nuestras hijas de regreso a casa («Φέρτε τις κόρες μας πίσω στο σπίτι») έχουν κρατήσει μητρώο αυτών των νεκρών γυναικών από το 1993. «Εκείνη την εποχή, δεν μιλούσαμε για γυναικοκτονίες στο Μεξικό», λέει η κοινωνιολόγος Julia Estela Monárrez Fragoso, από το Colegio de la Frontera Norte στο Juárez...
«Πολλά θύματα (γυναικοκτονιών) ήταν κάτω των 17 ετών, μελαμψές, που ζούσαν σε φτωχογειτονιές. Τα σώματά τους δείχνουν ίχνη βασανιστηρίων και σεξουαλικού ακρωτηριασμού.» Το πέρασμα στη θανατηφόρα πράξη δεν αποσκοπεί μόνο στην αφαίρεση της ζωής, αλλά και στη βεβήλωση, στον εξευτελισμό. «Δεν είναι μόνο το βιολογικό σώμα της γυναίκας που δολοφονείται, είναι και αυτό που αντιπροσωπεύει, η πολιτισμική κατασκευή του σώματός της.» Αναδεικνύει επίσης τη γυναικοκτονία των στιγματισμένων επαγγελμάτων, όπως σερβιτόρων, εργατριών του σεξ και υπαλλήλων σε αίθουσες μασάζ. Οι γυναίκες αυτές θεωρείται ότι «Αποκλίνουν από τον κανόνα του «θηλυκού», είναι «κακές» γυναίκες, που καταλαμβάνουν απαγορευμένους χώρους.» […]
Στη Γαλλία, ο όρος εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2010, Το 2015, η λέξη «γυναικοκτονία» μπήκε στο λεξικό Le Robert. Το βρίσκουμε όλο και πιο τακτικά στα πρωτοσέλιδα του γαλλικού Τύπου. “Εντοπίσαμε περίπου εκατό άρθρα [που το αναφέρουν] το 2017, σε σύγκριση με περισσότερα από 3.200 το 2022”. Τα κοινωνικά δίκτυα παίζουν ρόλο ενισχυτή της “φωνής”. Στη δεκαετία του 2010, πολλά hashtag έφεραν την καταπολέμηση της σεξιστικής και σεξουαλικής βίας στο πολιτικό προσκήνιο. Το #MeToo ξεσπά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το φεμινιστικό κίνημα της Λατινικής Αμερικής εξαπλώνεται και στην Ευρώπη με το #NiUnaMenos, «Ούτε μία λιγότερη». Αυτή η κραυγή είναι δανεισμένη από έναν στίχο της Susana Chávez, Μεξικανής ποιήτριας και ακτιβίστριας που δολοφονήθηκε το 2011, στο Ciudad Juárez, από μια ομάδα εφήβων…
Ένα άλλο παράδειγμα: στη Χιλή, η κολεκτίβα Las Tesis δημιουργεί χορογραφίες για τη διάδοση φεμινιστικών μηνυμάτων. Οι στίχοι είναι εμπνευσμένοι από τα γραπτά της Βραζιλιάνο-Αργεντινής ανθρωπολόγου Rita Laura Segato. Τα μέλη του Las Tesis φωνάζουν «El violador eres tú», με μαύρα πανιά στα μάτια και χτυπώντας τα πόδια τους στο έδαφος, σε ένα viral βίντεο που θα παιχτεί σε όλο τον κόσμο. Στη Γαλλία, πραγματοποιείται μια ανάλογη δράση με το ίδιο σύνθημα («Ο βιαστής είσαι εσύ!») από μέλη των συλλογικοτήτων Collages Féminicides και #NousToutes. Παράλληλα με αυτά τα δύο κινήματα, που συμβάλλουν στην ένταση των κινητοποιήσεων κατά των γυναικοκτονιών στη Γαλλία, ανώνυμες ακτιβίστριες οργανώνουν εθελοντικά μια καταμέτρηση μέσω μιας σελίδας στο Facebook των «Γυναικοκτονιών από συντρόφους ή πρώην συντρόφους» από το 2016. Κάθε δυόμιση μέρες, κατά μέσο όρο, υπάρχει μια αναγγελία για νέο θάνατο. Από το 2006 έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 2.346 γυναικοκτονίες σε συζυγικό πλαίσιο (δηλαδή, κατά μέσο όρο, 146 ανά έτος)...
Πέρα από τους «βίαιους θανάτους εντός του ζευγαριού», ο στατιστικός και αστυνομικός μηχανισμός δεν μας επιτρέπει να προσδιορίσουμε λεπτομερώς τις συνθήκες άλλων γυναικτονιών, ιδίως εκείνων που ονομάζονται «εκτός του οικογενειακού πλαισίου». Για να αντισταθμιστεί αυτή η έλλειψη, μια οργάνωση για την καταπολέμηση των γυναικοκτόνων (Inter Orga Féminicides) οργανώνει μια παγκόσμια καταμέτρηση από τον Ιανουάριο του 2023, με βάση την παρακολούθηση του Τύπου, αλλά και την ανατροφοδότηση από οργανώσεις πεδίου που εντοπίζουν εξαναγκαστικές αυτοκτονίες (μια έννοια που αναγνωρίζεται από το νόμο μετά την απόπειρα γυναικοκτονίας…).
Πληροφορίες από Le Monde diplomatique -Laurène Daycard
