Το... τσογλάνι ο Θοδωρής Τσομίδης

Πρόσφατα συνάντησα έναν φίλο συγγραφέα πρώην μέλος της επιτροπής κρατικών λογοτεχνικών βραβείων που μου είπε: «Όπως ξέρεις, όλα (τα βραβεία) είναι μιλημένα». Τα θυμήθηκα με αφορμή των άρνηση του νεαρού Θοδωρή Τσομίδη να αποδεχθεί το κρατικό βραβείο λογοτεχνίας πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα και την χυδαία αντίδραση άλλου γνωστού (και βραβευμένου) ομότεχνού του που έξαλλος είπε σε ιδιωτική συνομιλία: «Πώς τολμά το τσογλάνι να αμφισβητεί τους θεσμούς;»!

Ποιοι τάχα να είναι αυτοί οι «ιεροί θεσμοί»; Και ποιοι οι «ιερείς» που τους αποτελούν;

Δεν θα πω αυτό που είπε ο Ντίνος Χριστιανόπουλος («Είμαι εναντίον των βραβείων γιατί μειώνουν την αξιοπρέπεια του ανθρώπου… (ή ακόμα) Είμαι εναντίον των κλικών. Προωθούν τους δικούς τους, τους άλλους όλους τους θάβουν. όποιοι δεν τους παραδέχονται, καρατομούνται, κυριαρχούν οι γλείφτηδες και οι τζουτζέδες»).

Θα περιοριστώ στην παράθεση αποσπάσματων από μια παλαιά αναφορά του Δημοσθένη Κούρτοβικ στα ΝΕΑ (για την «καθεστωτική κριτική»*) που θεωρώ ότι εξακολουθεί να ισχύει.

Γράφει ο ΔΚ.:

«[…] Πέρα από τις καταφανείς περιπτώσεις προσωποληψίας- εύνοιας προς ορισμένους συγγραφείς και αρνητικής διάθεσης για άλλους, με κριτήρια που μεταμφιέζονται σε λογοτεχνικά- μπορούμε να δούμε την αποθέωση μιας λογοτεχνίας όπου κυριαρχούν ο μινιμαλισμός, ο μιζεραμπιλισμός, ο συγγραφικός αυτισμός, ο εστετισμός της κλεισούρας και της ναφθαλίνης, την επιβολή μιας αντίληψης αλλεργικής στον στοχασμό, φοβικής απέναντι στα μεγάλα θέματα, καχύποπτης απέναντι σε ό, τι θυμίζει πραγματικότητα και δεν εμπνέεται μόνον από την ίδια τη λογοτεχνία. Μια εφησυχασμένη κριτική, που αγαπάει μια εφησυχασμένη λογοτεχνία. Μια κριτική που ο προβληματισμός της εξαντλείται στην «απόλαυση» του κειμένου και η αγωνία της στην κατάκτηση ολοένα περισσότερων θεσμικών θέσεων. Αν αυτό δεν είναι καθεστωτισμός, τότε ας μας παρηγορήσει η σκέψη ότι η καθεστωτική νοοτροπία δεν μπορεί ποτέ να απλωθεί και στα πολιτισμικά φαινόμενα μιας κοινωνίας.»

Πολλές φορές έχω αναφερθεί στη λογοτεχνία ως τεχνο-λογία της εξουσίας. Μια τέτοια λογοτεχνία χρειάζεται και τη στήριξη μιας αντίστοιχης κριτικής, της "καθεστωτικής κριτικής", όπως σημειώνει ο ΔΚ.

Γι’ αυτό σήμερα είναι πιο επίκαιρη από ποτέ η διαπίστωση του Μ. Μονταλμπάν (στο βιβλίο του «Λίβελος από τον πλανήτη των πιθήκων») ότι «οι καθρέφτες έσπασαν, τα είδωλα ξεθώριασαν» και γι’ αυτό οι κριτικοί διανοούμενοι (οι γραφιάδες εν γένει) πρέπει  να συστήσουν μια «ένωση αμετανόητων» που θα ρωτούν τους πολιτικούς, τους μίσθαρνους κοινωνικούς διαμεσολαβητές και τους καθεστωτικούς διανοούμενους: «Τι το κάνατε το είδωλο της δημοκρατίας;»

Τέτοια ερωτήματα μπορούν να θέτουν αμφισβητίες και αντικαθεστωτικά... "τσογλάνια" όπως ο Θοδωρής Τσομίδης. Αυτοί είναι η ελπίδα μας... 

*Το άρθρο του ΔΚ για την «καθεστωτική κριτική» στα ΝΕΑ αναδημοσιεύεται ολόκληρο στο ιστολόγιο Γιώργος Χ. Παπασωτηρίου, 4 Δεκεμβρίου 2008