Laclau: Οι ιδέες του μπόλιασαν ΣΥΡΙΖΑ και PODEMOS

[ ARti news / Κόσμος / 10.02.15 ]

Η«Νίκη του ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα έχει οδηγηθεί άμεσα από τις ιδέες του Ernesto Laclau» λένε πολλοί. Η αντίθεση στην Ευρώπη μεταξύ των λαών και της άρχουσας τάξης έχει ετοιμάσει το έδαφος για μια λαϊκή εξέγερση, όπως ορίζεται από τον αργεντινό ακαδημαϊκό. 

 Όταν Ο Ernesto Laclau πέθανε τον περασμένο Απρίλιο 78 ετών, λίγοι θα μπορούσαν να φανταστούν ότι αυτός ο μεταμαρξιστής διανοητής που γεννήθηκε στην Αργεντινή και σπούδασε στην Οξφόρδη θα γινόταν η βασική πνευματική φιγούρα σε μια πολιτική διαδικασία που ήρθε στη ζωή μόλις έξι εβδομάδες αργότερα, όταν το Ισπανικό αριστερό κόμμα Podemos κέρδισε πέντε έδρες και 1,2 εκατομμύρια ψήφους στις ευρωεκλογές του περασμένου Μαΐου στην Ισπανία. Καθ 'όλη την ακαδημαϊκή του καριέρα, την οποία κυρίως πέρασε ως καθηγητής πολιτικής θεωρίας στο Πανεπιστήμιο του Essex, ο Laclau ανέπτυξε ένα λεξιλόγιο πέρα από την κλασική μαρξιστική σκέψη, αντικαθιστώντας την παραδοσιακή ανάλυση της ταξικής πάλης με την έννοια της «ριζοσπαστικής δημοκρατίας» που απλώνεται πέρα από το στενά όρια της κάλπης (ή του συνδικάτου). Το πιο σημαντικό για τον ΣΥΡΙΖΑ, τους Podemos και τους υποστηρικτές του έξω από την Ελλάδα και την Ισπανία, ήταν ότι ο ίδιος προσπάθησε να σώσει την έννοια του «λαϊκού» από πολλούς επικριτές του. Ο  Íñigo Errejón, ένας από τους βασικούς  σχεδιαστές της στρατηγικής των Podemos  ολοκλήρωσε το 2011 το διδακτορικό του για το πρόσφατο  λαϊκό κίνημα της Βολιβίας, εμπνεόμενος από τον Laclau και τη σύζυγο και συνεργάτιδά του Chantal Mouffe, όπως εξηγεί ο ίδιος.

Δεν υπάρχει συντομότερος δρόμος για την κατανόηση των πνευματικών δυνάμεων που διαμορφώνουν το μέλλον της Ευρώπης από το να διαβάσετε Errejón ή Laclau. Η Νίκη του ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα, έχει οδηγηθεί άμεσα από τις ιδέες του Laclau και μια ομάδα του πανεπιστημίου Essex που περιλαμβάνει μεταξύ των αποφοίτων της ένα υπουργό του ΣΥΡΙΖΑ, τον Γιάνη Βαρουφάκη. Ο ΣΥΡΙΖΑ διαμόρφωσε τον  πολιτικό συνασπισμό του ακριβώς με τον τρόπο που προβλέπει ο Laclau το 2005 στο βιβλίο του Περί Λαϊκότητας. Όπως ο καθηγητής του Essex  David Howarth το θέτει, στον συνασπισμό αυτό «συντίθενται διαφορετικά αιτήματα, με γνώμονα την αντίθεση στον κοινό εχθρό».

Εξαιτίας της λιτότητας στη Νότια  Ευρώπη, ο κοινός εχθρός δεν είναι δύσκολο να διακριθεί. Κατά τη διάρκεια των μαζικών διαμαρτυριών των αγανακτισμένων  το καλοκαίρι του 2011 στην Ισπανία, ένα από τα κύρια συνθήματα έγινε η πεμπτουσία της λαϊκότητας: «Δεν είμαστε ούτε δεξιά ούτε αριστερά, ερχόμαστε από τα κάτω και πάμε για την κορυφή». Είναι, κατά την άποψη του Laclau, «η δημιουργία ενός εσωτερικού ανταγωνιστικού συνόρου», όπως αυτό, ανάμεσα σε μια ευρεία έννοια  του «λαού» και μια άρχουσα τάξη που δεν επιθυμεί να υποχωρήσει στα αιτήματά τους, που προετοιμάζει το έδαφος για μια λαϊκή κίνηση, όπως το Podemos . Μπορείτε να δείτε τις ίδιες πολιτικές και κοινωνικές πραγματικότητες, το ίδιο γόνιμο έδαφος για ένα μαζικό λαϊκό κίνημα, και την ίδια δυνατότητα της «ριζοσπαστικής δημοκρατίας» στην εντυπωσιακή και επιτυχημένη ισπανική ομάδα ακτιβιστών PAH.....

Όταν ένα ριζοσπαστικό κίνημα ακτιβιστών έχει σημειώσει τόσο μεγάλη επιτυχία που καλείται να κάνει τη δουλειά του κράτους, όχι μόνο από τους ευάλωτους πολίτες, αλλά από το ίδιο το κράτος, η πολιτική συγκυρία είναι εντυπωσιακή στην μοναδικότητα της. Το Podemos αντλεί από το έργο του Laclau αξιοποιώντας στο έπακρο αυτή την ευκαιρία, απορρίπτοντας την παλιά ισπανική αριστερά του PCE (κομμουνιστές), σπάζοντας την απαξιωμένη λιτότητα του PSOE (Σοσιαλιστές) και παραπέμποντας στην έννοια της αριστερής λαϊκότητας. Στόχος του  Laclau ήταν να αναστρέψει την ανάλυση για τον λαϊκισμό που χρησιμοποιείται πάντα ως όρος υποτιμητικά. Συνήθως, περιγράφοντας ένα πρόσωπο ή ένα κίνημα ως λαϊκιστικό σημαίνει ότι απευθύνονται σε κατώτερα ένστικτα,  θυσιάζοντας την πνευματική οξύτητα στο όνομα της βραχυπρόθεσμης επιτυχίας. Γιατί, αναρωτιέται ο Laclau, θα πρέπει αυτό να είναι απαραίτητα έτσι;

Τι θα συμβεί αν η  ασάφεια, η απλούστευση και η ανακρίβεια ήταν καλές, απαραίτητοι όροι σε ένα πολιτικό κίνημα; Γράφει: «Δεν είναι η «ασάφεια του λαϊκίστικου λόγου η συνέπεια της κοινωνικής πραγματικότητας που είναι η ίδια, σε ορισμένες περιπτώσεις, αόριστη και απροσδιόριστη; Είναι σημαντικό, ισχυρίζεται ο Laclau, το να «διερευνήσεις τις λειτουργικές διαστάσεις» του λαϊκισμού. Ποια είναι η διαδικασία της απλοποίησης ; Ποια είναι η «κοινωνική ορθολογικότητα που εκφράζει»; Στην περίπτωση του Podemos, το ότι επανειλημμένα επιτίθεται στις ελίτ μπορεί να φαίνεται απλό ή κοινότοπο στο χαρτί, όπως ορισμένοι υποστηρίζουν, αλλά εκφράζει την αποδοκιμασία στο πλαίσιο της κυριαρχίας της Ισπανίας από ένα διεφθαρμένο καθεστώς  που είναι φερέφωνο της τρόικας και των τραπεζών. (…)

Στο βόρειο τμήμα της Ευρώπης, λαϊκιστικά κόμματα κατηγορούν το σοσιαλισμό. Στο νότο, κατηγορούν τον καπιταλισμό. Ο Laclau ενθάρρυνε επίσης τους ομοίους του Podemos να σκεφτούν ποιος εξυπηρετείται από τον αντι-λαϊκισμό. Η δυσφήμηση του λαϊκισμού είναι «μέρος της κατασκευής μιας ορισμένης ομαλότητας, ενός ασκητικού πολιτικού σύμπαντος από το οποίο οι επικίνδυνες λογικές του έπρεπε να αποκλειστούν». Είναι εδώ που τα λόγια του Laclau φωτίζουν την παρούσα κρίση: αυτό το σύμπαν, αυτή η κατασκευασμένη ομαλότητα, είναι τραγικά οικεία. Είναι εκείνη κατά την οποία το κέντρο αστυνομεύει τα όρια της πολιτικής σκέψης και αυτό είναι ένα σύμπαν στο οποίο ο Εντ Μίλιμπαντ μπορεί να ονομάζεται «κόκκινος», ενώ υπόσχεται να επιβάλει νεοφιλελεύθερες πολιτικές λιτότητας. Είναι, επίσης, ένα σύμπαν στο οποίο εξέχοντες ηγέτες της  αριστεράς, από το Εργατικό Κόμμα του Κοινοβουλίου έως τους τροτσκιστές, δείχνουν μια παθολογική έλλειψη πίστης σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Και αυτή είναι η ουσία: ο λαϊκισμός θεωρείται επικίνδυνος, διότι η δημοκρατία είναι επικίνδυνη.

«Ο Ορθολογισμός ανήκει στο άτομο», γράφει ο Laclau, χαρακτηρίζοντάς την αντι-λαϊκιστική θέση, και όταν το άτομο συμμετέχει σε μία ομάδα ή ένα μαζικό κίνημα υπόκειται στα πιο εγκληματικά ή θηριώδη στοιχεία αυτής της ομάδας και  υποβάλλεται σε «βιολογική οπισθοδρόμηση», σε μια λιγότερο φωτισμένη κατάσταση ύπαρξης. Η περιφρόνηση της άρχουσας τάξης για τις μάζες ήταν αρκετά εύκολο να εντοπιστεί στην πρόσφατη ιστορία της Ισπανίας - μια γη των πατριαρχών, των γαιοκτημόνων, ιερέων και, πάνω απ 'όλα, του Φράνκο.  Οι Αγανακτισμένοι δεν ήταν οι πρώτοι που διαμαρτυρήθηκαν κατά εκατομμύρια στην Ισπανία. Ο ηγέτης του Ποδέμος Pablo Iglesias λέει ότι η  πρώτη πολιτική μνήμη του είναι οι αντι-νατοϊκές διαδηλώσεις της δεκαετίας του 1980. Υπήρξε, επίσης, το Ιράκ και οι μαζικές διαδηλώσεις των συνδικάτων και οι απεργίες της δεκαετίας του 1970 και του '80. Τα ρήγματα μεταξύ  του «λαού» και «του καθεστώτος» υπήρχαν ήδη  πριν από το 2008 - αλλά  από την έναρξη της κρίσης διευρύνθηκε. Ο Ισπανός πολιτικός Pablo Iglesias σημείωσε ότι η συζήτηση στις πλατείες το 2011, και στη συνέχεια στα αριστερά chatshows στην τηλεόραση όπως το La Tuerka, έχουν γίνει πολύ πιο σημαντικά από τα συμβαίνοντα στο κοινοβούλιο. Οι εξελίξεις στην Ισπανία από το 2008 ανέρχονται σε εκείνο που ο  Raymond Williams ονομάζει μια νέα «δομή του συναισθήματος», μια στροφή στην βιωμένη εμπειρία των απλών ανθρώπων, μια νέα αλυσίδα απαιτήσεων που περνούν μέσα από πιο κοινούς, πιο αληθινά δημοκρατικούς δρόμους. Αυτό που άλλαξε ήταν κάτι, σύμφωνα με τα λόγια του Iglesias, «που λειτουργεί μέσα στον κόσμο και ξαφνικά κάνει πολλούς ανθρώπους σε αυτή τη χώρα να  δουν έναν άντρα με μια αλογοουρά στην τηλεόραση και να τον ακούσουν».

 Dan Hancox

THE GUARDIAN 9-2-15

Μετάφραση: Παναγιώτα Ψυχογιού