Το τζαμί της Καλούτσανης και οι πελαργοί του

[ Ελένη Κόλια / Ήπειρος / 28.04.15 ]

Το τζαμί της Καλούτσανης (Καλούτσα=Καλούτσανη=Καλούτσιασμη=Καλούτσιεσμε=πηγή αίματος, από τσεσμές=πηγή, καν=αίμα κανλή=αίματος)είναι ένα από τα τρία τζαμιά που σώζονται σήμερα στα Γιάννενα, από σύνολο δεκαεπτά τζαμιών που υπήρχαν, όταν η πόλη ελευθερώθηκε το 1913 από τον τουρκικό ζυγό.
Τα άλλα δύο τζαμιά βρίσκονται μέσα στο κάστρο των Ιωαννίνων και είναι το τζαμί του Ασλάν πασά (σημερινό Δημοτικό Μουσείο)και το Φετιχέ τζαμί (δηλαδή τζαμί της κατάκτησης).
Κατά πληροφορίες το τζαμί της Καλούτσανης κτίστηκε περί τα τέλη του 15ου αιώνα, αρχικά ως μετζίτ (μουσουλμανικός ναός χωρίς μιναρέ) για τις λατρευτικές ανάγκες τω Τούρκων, που άρχισαν να εγκαθίστανται στην περιοχή μετά την «προσκύνηση» (δήλωση υποταγής) των γιαννιωτών αρχόντων του κάστρου στον σουλτάνο.
Από το δρόμο μπροστά από το τζαμί της Καλούτσανης, πέρασε πανηγυρικά ο ελληνικός στρατός τα ξημερώματα της 21ης Φεβρουαρίου 1913.

Η ιστορία μ' αυτό τον τρόπο θέλησε να δικαιώσει και να αποτίσει έναν ελάχιστο φόρο τιμής στους πρώτους επαναστάτες του κινήματος του 1611 ενάντια στον τούρκικο ζυγό, που γέμισαν τότε με αίμα χριστιανικό την παρακείμενη στο τζαμί της Καλούτσανης περιοχή. Τις πρώτες μέρες της Ιταλικής επίθεσης (Οκτώβριος 1940) τα Γιάννινα βομβαρδίζονται από ιταλικά αεροπλάνα. Βόμβες πέφτουν στο στρατιωτικό νοσοκομείο, που στεγάζεται στο κτίριο της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας και σκοτώνονται γιατροί, νοσοκόμοι, στρατιώτες.
Τη μανία των ιταλικών βομβαρδιστικών γνωρίζουν για τα καλά τα μποστάνια της περιοχής της Καλούτσανης. Αρκετά σπίτια της Καλούτσανης καταστρέφονται από τις ιταλικές βόμβες.
Μαζί μ' αυτά κι ο μιναρές του τζαμιού της Καλούτσανης, που χάσκει από τότε ακέφαλος και μισοκατεστραμμένος, και έχει σήμερα σαν σκούφια μια φωλιά πελαργών. Τα περί αποκατάστασης του μουσουλμανικού τεμένους ξεκίνησαν το 2009 με την υπογραφή προγραμματικής σύμβασης μεταξύ της πρώην Νομαρχίας Ιωαννίνων (νυν Περιφέρειας Ηπείρου) και της 8ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. 

Τον Φεβρουάριο του 2010 έγινε η δημοπράτηση του έργου της αποκατάστασης του τζαμιού (α’ φάση) με προϋπολογισμό 248.000 ευρώ. Λίγους μήνες μετά, τον Ιούνιο, υπογράφεται η σύμβαση με τον ανάδοχο (Π. Χαλούλος-Β. Βαγενά Ο.Ε.) με κόστος 143.000 ευρώ, ποσό που ανέλαβε να το καλύψει από ιδίους πόρους η πρώην Νομαρχία Ιωαννίνων.
Η πρώτη φάση της αποκατάστασης του κτιρίου βασίστηκε σε μελέτη που εγκρίθηκε από το Τοπικό Συμβούλιο Μνημείων Ηπείρου το 2009. Η βασική δουλειά που έπρεπε να γίνει, ήταν η στεγανοποίηση του μνημείου.

Η προσοχή στράφηκε αρχικά, όπως ήταν αναμενόμενο, στον τρούλο του τζαμιού, λόγω των έντονων ρηγματώσεων που παρουσίαζε. Χρειάστηκε πολλή δουλειά για να «δέσει» ο τρούλος –μια δουλειά που την ανέλαβαν κυρίως οι υπηρεσίες της Περιφέρειας με την επίβλεψη της 8ης Εφορείας. Φαίνεται όμως πως οι εμπλεκόμενοι φορείς βιάστηκαν να προχωρήσουν στην αποκατάσταση του τζαμιού χωρίς να έχουν στα χέρια τους ολοκληρωμένες μελέτες για την αρχιτεκτονική του κτιρίου.  

Σίγουρα σημαντικό ρόλο σε αυτή τη βιασύνη έπαιξε το γεγονός ότι το κτίριο αντιμετώπιζε σοβαρές ζημιές από τη χρόνια εγκατάλειψή του, και η στεγανοποίησή του ήταν ζήτημα επείγον. Τα πάντα κρίνονται όμως εκ του αποτελέσματος και το έργο δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη. Οι εμπλεκόμενοι φορείς καλούνται λοιπόν να λύσουν από κοινού τα όποια εμπόδια, απρόβλεπτα και μη, για να αποκτήσει επιτέλους το τζαμί της Καλούτσανης μια κοσμιότητα, αλλά και για να πάρει τη θέση του ξανά στην πολιτιστική φυσιογνωμία της πόλης.