Πωλ Κρούγκμαν: Σαν σήμερα κατέρρευσε η Lehman Brothers

[ Γιώργος X. Παπασωτηρίου / Κόσμος / 15.09.20 ]

Ο νομπελίστας οικονομολόγος Πωλ Κρούγκμαν γράφει σήμερα στο τουίτερ: «Είναι η επέτειος της πτώχευσης της Lehman Brothers - η κατάρρευση της οποίας προκάλεσε την κρίση σε όλο τον κόσμο- και, όσο μπορώ να δω, δεν υπάρχει καμία αναφορά στην πρώτη σελίδα των Times. Αυτός είναι ένας δείκτης για το πόσο άσχημα είναι τα πράγματα: οι προηγούμενες καταστροφές δεν συγκρίνονται».

Τι συνέβη το 2008;

Το 2008 οι τράπεζες διακινούσαν σε λογιστικό χρήμα έξι φορές το παγκόσμιο Ακαθάριστο Προϊόν. Επρόκειτο με άλλα λόγια για μία «φούσκα» η οποία έσκασε με τις γνωστές σε όλους μας συνέπειες. Το τραπεζικό σύστημα δεν ήταν πάντα έτσι. Σύμφωνα με τους Ζακ Γκραντερώ και Ζακ Τρώμαν, συγγραφείς του βιβλίου «Η απίστευτη Ιστορία της Γουόλ Στρητ», αρχικά οι τράπεζες και το χρηματοπιστωτικό σύστημα εν γένει δεν θεωρούνταν εχθρός της πραγματικής οικονομίας, αλλά ο πιο σταθερός υποστηρικτής της. Γι’ αυτό όταν το 1907 ο Τζ. Μόργκαν ίδρυσε την ομώνυμη τράπεζα, επωνομάσθηκε «Δίας». Το 2008, όμως, ο Ντικ Φαλντ, το αφεντικό της Lehman Brothers, ο επονομαζόμενος «Γορίλας», επειδή έτρωγε με τα χέρια, έγινε ο πιο μισητός άνθρωπος των ΗΠΑ.

Τι συνέβη μεταξύ του 1907 και του 2008;

Το χρηματοπιστωτικό σύστημα(τράπεζες) επιβλήθηκε τόσο στην πραγματική οικονομία όσο και στην πολιτική εξουσία, δημιουργώντας ένα κερδοσκοπικό παίγνιο, μία φούσκα, ένα πανωσήκωμα, που υπερβαίνει τη στατικότητα του συνολικού οικοδομήματος της πραγματικής οικονομίας. Το «δημιούργημα» αυτό χρειάστηκε την ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού και τους κήρυκές του που διακήρυσσαν την περίφημη κοινωνία της διακινδύνευσης(εκσυγχρονισμού) και της αυτορρύθμισης της αγοράς που οδήγησε, τελικά, στην υπερδιόγκωση της «φούσκας» και στην εξαέρωσή της.

Ως μόνη οδός εξόδου από την κρίση προβλήθηκε η ανάγκη να σταθούν και πάλι στα πόδια τους οι τράπεζες. Σ’ αυτό συνεπικουρούνται από τα ισχυρά μίντια που τροφοδοτούν αφειδώς με διαφημιστικό χρήμα. Κι ενώ οι τράπεζες διασώζονται, η πραγματική οικονομία καταρρέει, καθώς οι πρώτες έκλεισαν τις κάνουλες του δανεισμού. Έτσι, τίθεται το ερώτημα που έθεταν για τις ΗΠΑ οι New York Times: «Γιατί να σώσουμε τις τράπεζες, εάν αυτές δεν δανείζουν;» Οι τράπεζες δεν δανείζουν γιατί φοβούνται πως λόγω της πτώσης της κατανάλωσης οι επιχειρήσεις που έχουν πρόβλημα, δεν θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους, δηλαδή στην αποπληρωμή των δανείων. Όμως και όταν δανείζουν, το πράττουν με σκληρούς όρους και καταχρηστικά-τοκογλυφικά επιτόκια. Το σχέδιο «σωτηρίας», συνεπώς, που βασίζεται στις τράπεζες είναι αναποτελεσματικό και η οδός αδιέξοδη.

Όλοι κι όλα παραπέμπουν στον πίνακα «Ο κανόνας του παιχνιδιού» του Ρενουάρ. Εκεί, στο αποκορύφωμα του χορού των μεταμφιεσμένων στον πύργο, όπου έχουν διεισδύσει οι σκελετοί, κραδαίνοντας τις λάμπες τους και γιορτάζοντας το θάνατο στο ρυθμό του Μακάβριου Χορού του Σαίν Σανς, διακρίνεται η πιανίστρια, με τα χέρια στα γόνατα, βυθισμένη στη μελαγχολία, καθώς κοιτάζει τη σκελετώδη αυτονομία των πλήκτρων, που παίζουν μόνα τους! Όσοι επιχειρούν να ελέγξουν την κατάρρευση της παγκόσμιας οικονομίας μοιάζουν με τη χοντρή πιανίστρια. Τα πλήκτρα παίζουν μόνα τους. Για την ακρίβεια εξαρτώνται από έναν μικρό ιό. Και η τωρινή καταστροφή δεν θα συγκρίνεται με τις προηγούμενες, αφήνει να εννοηθεί ο Κρούγκμαν.