Ο Τραμπ επιβάλλει κατάσταση έκτακτης ανάγκης

[ Γιώργος X. Παπασωτηρίου / Ελλάδα / 10.01.19 ]

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αποχώρησε από μία συνάντηση με τους ηγέτες του Κογκρέσου αφού μίλησε στους ρεπουμπλικάνους γερουσιαστές για τις θέσεις του σχετικά με την κατασκευή του τείχους στα σύνορα με το Μεξικό.

Έτσι, είναι πλέον αυξημένες οι πιθανότητες για τη συνέχιση της μεγαλύτερης -χρονικά- διακοπής λειτουργίας των υπηρεσιών της ομοσπονδιακής κυβέρνησης στην ιστορία των ΗΠΑ, αλλά και της κήρυξης από τον Αμερικανό πρόεδρο μιας κατάστασης έκτακτης εθνικής ανάγκης, σχολιάζει το περιοδικό “Politico”. Αλλά τι είναι η κατάσταση έκτακτης εθνικής  ανάγκης;

Είναι αυτό που αλλιώς αποκαλείται «κατάσταση εξαίρεσης» -δηλαδή, η αρχή σύμφωνα με την οποία η κρατική εξουσία αναστέλλει νομικούς περιορισμούς, δικαιώματα και προστασίες, και κινείται σε μία γκρίζα ζώνη, όπου μια ορισμένη βία είναι ανεκτή και «νόμιμη»! Αυτή η βία που καθοδηγείται από το κράτος ενσωματώνεται στον περίφημο homo sacer. Homo sacer σημαίνει σύμφωνα με μία αρχή του ρωμαϊκού δικαίου κυριολεκτικά «Ιερός άνθρωπος», και ορίζεται από την πράξη της νομικής ανθρωποκτονίας. Τέτοιοι άνθρωποι στην αρχαιότητα ήταν οι δούλοι και σήμερα σύμφωνα με τον Τραμπ -και τους συν αυτώ ρατσιστές- οι μετανάστες και οι πρόσφυγες. 

Οι μετανάστες είναι εγκλεισμένοι σε στρατόπεδα, δηλαδή μια ορισμένη εξωδικαστική ζώνη στην οποία η κυρίαρχη εξουσία μπορεί να ασκείται χωρίς περιορισμό στο σώμα και τη βιολογική ζωή του κρατούμενου. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η εμμονή της δεξιάς και της ακροδεξιάς στην ασφάλεια (σε βάρος των ελευθεριών), παρέχει τη νέα ιδεολογική αιτιολόγηση για την επιθετική επαναβεβαίωση της κυριαρχίας πέρα από τα όρια, που συνήθως επιβάλλονται από το νόμο και το φιλελεύθερο-δημοκρατικό πλαίσιο. Με άλλα λόγια, το σύγχρονο κράτος δείχνει το αληθινό του πρόσωπο με την κίνηση όλο και πιο κοντά σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης ή εξαίρεσης. Ήδη έχουμε δει, στο όνομα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας, τις πρωτοφανείς παραβιάσεις σχετικά με τις πολιτικές ελευθερίες και τις απεριόριστες εξουσίες της επιτήρησης που προκύπτουν από τις κυβερνήσεις και τους μηχανισμούς ασφαλείας. Αυτό συνδυάζεται με μια αυξανόμενη στρατιωτικοποίηση του κράτους, και την προληπτική χρήση βίας κατά των εξωτερικών εχθρών, πραγματικών ή φανταστικών, όπως κάνει τώρα ο Τραμπ.

Σύμφωνα με τον Agamben, η ασφάλεια, η οποία ήταν μία από τις πολλές λειτουργίες του κυρίαρχου κράτους - έχει γίνει πλέον μία ενιαία, επιτακτική λειτουργία του, η “βασική αρχή της κρατικής δραστηριότητας” (2002: 1). Θυμίζουμε την προβολή του θέματος της ασφάλειας και από τη ΝΔ και τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Κεντρικό ρόλο σε αυτό το παράδειγμα ασφαλείας, ωστόσο, δεν είναι η πρόληψη των καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, αλλά η παραγωγή τους -το κράτος έχει έννομο συμφέρον στη διατήρηση ενός ορισμένου επιπέδου αναταραχής, βίας και καταστροφής, ακριβώς για να νομιμοποιήσει τις αυξανόμενες εισβολές του στην κοινωνική ζωή. Το πρόβλημα με αυτό το νέο παράδειγμα ασφαλείας του κράτους είναι ότι, όπως υποστηρίζει ο Agamben, είναι “πάντοτε δυνατόν να προκληθεί από την τρομοκρατία για να γίνει κι αυτό με τη σειρά του το ίδιο τρομοκρατικό” (2002: 1).

Αλλά δεν είναι μόνο ο Τραμπ που κινείται αυταρχικά. Και στην Ευρώπη τα πράγματα είναι ανάλογα. Το δείχνει ο Όρμπαν και η άνοδος της ακροδεξιάς στην γηραιά ήπειρο. Ο Γ. Χάμπερμας γράφει ότι σε μία δημοκρατία «κανείς δεν έχει το προνόμιο να χαράζει τα όρια της ανεκτικότητας μόνο από την οπτική γωνία των εκάστοτε δικών του αξιολογικών τοποθετήσεων». Στη δημοκρατία τα όρια καθορίζονται με βάση τους κοινούς αξιολογικούς προσανατολισμούς που βρίσκουν την έκφρασή τους στο Σύνταγμα. Αλλά ποια είναι η αλλαγή που έχει επιβληθεί, σήμερα, στην Ευρώπη; Είναι η αντικατάσταση της κυρίαρχης ιδέας μιας κοινωνίας που οργανώνεται με βάση την προοπτική της Αρμονίας(Συμβολαίου) μεταξύ των μελών της, με την κοινωνία της πιο άγριας ανταγωνιστικότητας, του κανιβαλισμού και της υστερικής υπερσυσσώρευσης πλούτου. Σε τέτοιες κοινωνίες δεν ευδοκιμεί η δημοκρατία αλλά ο φασισμός. Άρα, για να αλλάξουν τα πράγματα, χρειάζεται αλλαγή αρχών και αξιών, απαιτείται εκ νέου διεκδίκηση του πραγματικού και όχι του φενακισμένου δημοκρατικού πραδείγματος.