Ματς στα γήπεδα, μάχες στους δρόμους

[ Γιώργος X. Παπασωτηρίου / Κόσμος / 12.06.16 ]

Βία και χουλιγκανισμός σημάδεψαν τη δεύτερη ημέρα του μεγαλύτερου αθλητικού γεγονός στην Ευρώπη, με τουλάχιστον 31 τραυματισμούς, ενώ ένας Άγγλος δίνει μάχη για να κρατηθεί στη ζωή.

Πρόκειται για την τρίτη ημέρα ταραχών μεταξύ χούλιγκανς στη Μασσαλία. Αλλά τι είναι οι χούλιγκανς; Ο όρος "hooliganism" χρησιμοποιείται από τη δεκαετία του 1890 για να χαρακτηρίσει τη συμπεριφορά συμμοριών των δρόμων. Η χρήση του όρου εμφανίζεται σε μια αναφορά της Αστυνομίας του Λονδίνου το 1898, αλλά ενδεχομένως δεν είναι η πρώτη, αφού υπάρχουν πολλές εκδοχές, όπως ότι ο όρος πάρθηκε από μια συμμορία του δρόμου στο Ίσλινγτον του Λονδίνου που είχε το όνομα «Χούλι»Τέλος, ή ότι ο όρος βασίζεται στην ιρλανδική λέξη "houlie" που χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει ένα έκλυτο πάρτι κ.ά.

Αλλά τι είναι αυτό που τρέφει τον χουλιγκανισμό με τη μορφή του εμφυλίου των κάτω;

Ζούμε στην εποχή του μεγάλου φόβου, που έχει ως αιτία τη ρευστότητα, την αβεβαιότητα, την ανασφάλεια, την απουσία μιας σταθερής εργασίας, την ανεργία, την μη ύπαρξη ενός σταθερού πλαισίου ζωής, την αντικατάσταση της αλληλεγγύης και της κοινότητας καθώς και της κοινής πολιτικής δράσης από μία νέα περιφραγμένη, σαν του μοναχικού λύκου ατομικότητα, που υιοθετεί το «ο σώζων εαυτόν σωθήτω». Παντού διπλαμπαρωμένα σπίτια και περίκλειστες ψυχές, γι’ αυτό ο τρόμος δεν έχει οδό διαφυγής, δεν έχει τρόπο ν’ ακουμπήσει κάπου και να γίνει δύναμη κι εξέγερση. Το πολύ να στραφεί εναντίον του διπλανού κι εκείνος που θα μείνει εντέλει ζωντανός θα επιβιώνει μέχρι την επόμενη φορά, όπως στην αρένα του Κολοσσαίου. Αυτός είναι ο εμφύλιος τον «κάτω»,

Τούρκοι και Κροάτες, Άγγλοι και Ρώσοι, Πολωνοί και Βορειο-Ιρλανδοί χούλιγκανς αναμετρώνται βίαια στη Μασσαλία. Ποια άραγε είναι η βάση της αντιπαράθεσης;  
Σύμφωνα με τις μελέτες της UEFA οι Ευρωπαίοι έχουν τελείως διαφορετικά κίνητρα από τους Νοτιοαμερικανούς, έστω και αν το αποτέλεσμα μετράται πάντοτε σε υλικές ζημιές. Για τους οπαδούς αυτής της θεωρίας υπάρχουν οι εξής τέσσερις κατηγορίες χούλιγκαν:

1) Αυτοί που προκαλούν καταστροφές χωρίς ιδιαίτερη αφορμή, από έλλειψη παιδείας ή για να κάνουν αισθητή την παρουσία τους έξω από τα παράθυρα των «κέντρων λήψεως αποφάσεων».

2) Αυτοί που μεταφέρουν εκτός έδρας εσωτερικές διαφορές και εθνικές αντιπαλότητες.

3) Οι οπαδοί από χώρες με υψηλό ποσοστό ανεργίας και αλκοολισμού.

4) Οι κάτοικοι φτωχών χωρών που βλέπουν τα επεισόδια ως φυσική προέκταση ενός σημαντικού ποδοσφαιρικού αγώνα ή, αλλιώς, ως ενεργό προσφορά των φιλάθλων στον αγώνα των ομοϊδεατών τους ποδοσφαιριστών.

Ακολουθεί η κατηγοριοποίηση των χούλιγκαν κατ’ αντιστοίχηση με τις παραπάνω κατηγορίες ανά εθνικότητα. Αλλά αποκρύπτεται από την πιο πάνω κατηγοριοποίηση η κόκκινη κλωστή που διαπερνά και τις τέσσερις περιπτώσεις. Και αυτή έχει ένα βασικό όνομα: ΕΞΑΘΛΙΩΣΗ. Όχι πως οι παραπάνω διαφορές δεν υπάρχουν, αλλά είναι δευτερεύουσες ή παράγωγες της πρωταρχικής που είναι η φτώχεια.

Σύμφωνα με την UEFA, στην πρώτη κατηγορία είναι αυτοί που δεν έχουν παιδεία και είναι μακριά από τα κέντρα λήψης αποφάσεων, με άλλα λόγια είναι οι απόκληροι, είναι αυτοί που δεν έχουν άλλο «κεφάλαιο» στη ζωή τους πάρεξ το σώμα τους. Επιπλέον, αυτοί είναι οι αποκλεισμένοι από τα κέντρα πολιτικών αποφάσεων και για να υπάρξουν πρέπει να μισήσουν, να ασκήσουν βία εναντίον του μεγάλου Άλλου που στρεβλά είναι ο διπλανό τους. Με άλλα λόγια, μέσα από τον χουλιγκανισμό η βία δεν προσανατολίζεται εναντίον του μεγάλου Άλλου (των «πάνω») που είναι η πραγματική αιτία για την κατάσταση των χουλιγκάνων, αλλά εναντίον του ομοίου, του ομοίως εξαθλιωμένου «κάτω», που είναι οπαδός της αντίπαλης ομάδας σε συλλογικό ή εθνικό επίπεδο. Κι αυτό οδηγεί σε μία ειδική μορφή «εμφυλίου των κάτω».

Η UEFA δεν έχει, βέβαια, την ίδια οπτική, αντίθετα προσανατολίζει τη βία στην ενίσχυση του εμφυλίου των κάτω, τονίζοντας τις δευτερεύουσες διαφορές και διακρίνοντας τις χώρες σε πολιτισμικά ανώτερες και πολιτισμικά κατώτερες! Έτσι, σύμφωνα με την ομοσπονδία, στην πρώτη κατηγορία ανήκουν οι φίλαθλοι από ποδοσφαιρικά και πολιτισμικά υποδεέστερες χώρες, όπως η Τουρκία, η Κροατία, η Ρουμανία και οι βαλκανικές και ανατολικές χώρες της Ευρώπης εν γένει. Αφορμή που τους προκαλεί συνήθως είναι οποιαδήποτε φάση του αγώνα θυμίζει έναν θανατοποινίτη, ο οποίος, βλέποντας το μοιραίο να πλησιάζει, κάνει μια τελευταία επανάσταση διαμαρτυρίας. Θέλουν, δηλαδή, κάπου, κάπως να κερδίζουν κι αυτοί.

Στη δεύτερη κατηγορία υπάγονται η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία, η Σκωτία και μερικές χώρες οι οποίες έχουν αιώνιες «ιερές διαμάχες» μεταξύ τους (Ουρουγουάη - Παραγουάη, Βολιβία - Χιλή - Κολομβία, Ιράν - Ιράκ, Νότια - Βόρεια Κορέα, Νιγηρία - Καμερούν). Ένας Άγγλος έξω από ιρλανδική παμπ είναι γενναίος οπαδός, όμως και ένας, λίαν συντόμως, βαριά τραυματισμένος Άγγλος. Ο Καταλανός που θα ανεμίσει περήφανα το μπορντό - μπλε κασκόλ του σε κεντρικό δρόμο της Μαδρίτης θα γίνει αγνοούμενος οπαδός της Μπαρτσελόνα. Αφού δεν υπάρχει τίποτ’ άλλο, το κενό της θρησκείας, της πολιτικής ή της πατρίδας θα καλυφθεί με την ομάδα-θρησκεία και τα σύμβολά της.

Όταν η Ρεάλ Μαδρίτης παίζει στην έδρα της παιχνίδι ευρωπαϊκού θεσμού, τότε οι οπαδοί της Μπαρτσελόνα είναι έτοιμοι να συστρατευτούν με την αλλοδαπή ομάδα προκειμένου να δουν τον αιώνιο αντίπαλό τους να χάνει. (Όπως τότε που ο Παναθηναϊκός αποκλείστηκε από τον Άγιαξ στο ΟΑΚΑ και οι Ολυμπιακοί βγήκαν στους δρόμους για να πανηγυρίσουν). Οι Σκωτσέζοι σε αυτά τα θέματα είναι ακόμη πιο μπροστά: κανείς δεν περιμένει το ντέρμπι για να επιτεθεί στους «αλλόθρησκους» και έτσι οι νεκροί των συγκρούσεων μεταξύ των οπαδών της Ρέιντζερς και της Σέλτικς μετριούνται με τον χρόνο. Τι έχουν άραγε να χωρίσουν οι οπαδοί; Την ανεργία, την μη ορατότητα, τον αποκλεισμό, τι;

Στην Κολομβία ­ τη χώρα όπου εκτελέστηκε ο Εσκομπάρ, την ώρα που κατέβαινε από το αεροπλάνο, επειδή έχασε ένα πέναλτι στο Μουντιάλ των ΗΠΑ (και που αρχηγός της εθνικής ήταν μέχρι πρότινος ο Βαλντεράμα, ο οποίος στους διεθνείς αγώνες απειλούσε με περίστροφο τους παίκτες που δεν υπάκουαν στις εντολές του) ­ οι οπαδοί υπόκεινται σε έλεγχο οπλοφορίας. Αλλά και πάλι, κάθε φορά που η Independiente Santa Fe βάζει γκολ εναντίον της Deportivo Cali, όλο και κάποιος πανηγυρικός πυροβολισμός θα πέσει στις κερκίδες. Βάσει των εκθέσεων της UEFA οι ευρωπαϊκές χώρες με ανοικτά εμφύλια μέτωπα δεν εξάγουν χουλιγκανισμό, τον καταναλώνουν εντός!

Στην τρίτη κατηγορία ανήκουν οι κεντρικές και βόρειες χώρες της Ευρώπης. Εδώ έχουμε την… πολιτισμένη βία! Στην Αγγλία, στη Γερμανία, στην Ολλανδία, στη Γαλλία το ποδόσφαιρο παίρνει εθνικές διαστάσεις. Εδώ οι… φίλαθλοι συνδυάζουν τα τρία «Α»: Απελπισμένοι - Άνεργοι - Αλκοολικοί οπαδοί, που ψάχνουν μια πρόχειρη δικαιολογία για να αισθανθούν εθνικά υπερήφανοι αλλά και έναν τρόπο εναλλακτικών διακοπών. Οι χούλιγκαν των χωρών αυτών είναι και οι πιο επικίνδυνοι. Ως το τέλος των αγώνων οι περισσότεροι μοιάζουν περισσότερο με μολότοφ με πόδια παρά με οπαδούς πολιτισμένων ομάδων. Όλες οι εκθέσεις της UEFA είναι διαπιστωτικές και μόνο κάποιες φορές ξύνει την επιφάνεια. Πάντως δεν αναλύουν ποτέ σε βάθος.

Στην τέταρτη κατηγορία τα πράγματα γίνονται πιο άγρια Αγώνας μεταξύ Βάσκο ντα Γκάμα και Κορίνθιανς. Έτος 1994. Ο επόπτης σφυρίζει οφσάιντ. Οι γηπεδούχοι ουρλιάζουν. Ο επόπτης τούς αγνοεί. Λίγα λεπτά αργότερα δίπλα στην πλάγια γραμμή του γηπέδου έχει ανοίξει ένας κρατήρας βάθους 50 εκατοστών από το αντιαρματικό Μπαζούκας του… φιλάθλου! Πρωταθλήματα χωρών πάμπτωχων με τεράστια ποσοστά αναλφαβητισμού, ανεργίας και διαφθοράς. Το ποδόσφαιρο σε αυτές τις περιπτώσεις καλείται να «λύσει» τις κοινωνικές διαφορές.

Εδώ η ποδοσφαιρική αντιπαράθεση αναπληρώνει την κοινωνική σύγκρουση. Οι φτωχοί θέλουν απλώς να πετύχουν ένα γκολ κατά του πλούσιου αντιπάλου, οπότε για μια βδομάδα θα γίνουν σε συμβολικό επίπεδο οι «πάνω» των «πάνω»!

 Η παραπάνω ανάλυση της UEFA δεν είναι ίδια με τη δική μας, η οποία –πρέπει να το σημειώσουμε- δεν πρέπει να χάνει τις αποχρώσεις. Για μας η κοινωνία που κάποτε έβρισκε μέσα σ’ ένα στάδιο, τις ιεραρχίες, τις αντιθέσεις αλλά και την ενότητά της, τώρα βρίσκει τη διάλυσή της. Έτσι, από τη μια έχουμε τους ΕΝΤΟΣ του σταδίου (ή της κοινωνίας), τους ΜΕΣΑ (που είναι και οι μεσαίες τάξεις) που βιώνουν μέσα από την αθλητική τελετουργία την απελευθέρωση των συγκινήσεων, τη χαρά του Εμείς και του συνανήκειν σ’ ένα έθνος και, παράλληλα, την προσωρινή νέκρωση των κοινωνικών διαφορών με τους «Εντός-Πάνω», που είναι οι πολυεθνικές εταιρείες, η πλανητική ελίτ του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού που κάθεται στην κερκίδα των επισήμων. Οι κοινωνικές διαφορές των ΜΕΣΑ απονεκρώνονται, αλλά αυτό δεν ισχύει  για τους ΕΞΩ, τα εκατομμύρια των ανέργων και των φτωχών, αυτοί που κατοικούν στις στρατιωτικοποιημένες πλέον φαβέλες, αυτοί που δεν έχουν να πληρώσουν το εισιτήριο του ποδοσφαιρικού αγώνα, εκτός κι αν γίνουν μέλη των «στρατών» των θυρών.

 Ο κοινωνικός εμφύλιος μεταξύ των ΕΚΤΟΣ, των απόκληρων, του καταραμένου κοινωνικού αποθέματος και των ΕΝΤΟΣ, των «καταναλωτών-blanco» των μεσοαστικών κοινωνικών κατηγοριών, ο εμφύλιος που θα διαλύσει τις εθνικές κοινωνίες και ο οποίος διαλύει διαρκώς τους «κάτω» ως πολιτικά υποκείμενα, είναι εδώ.