Ενοχή αντί ντροπής

[ Γιώργος X. Παπασωτηρίου / Ελλάδα / 11.09.20 ]

Ένα στρατόπεδο προσφύγων έγινε στάχτη. Άνθρωποι και μικρά παιδιά κοιμούνται με προσκεφάλι τα μάρμαρα των τάφων. «Είμαστε ανθρώπινα όντα» λέει ο Χουσεΐν, που δεν γνωρίζει τον ρωμαϊκό πρόγονό του, τον homo sacer, μια οντότητα «γυμνή» από δικαιώματα, πάνω στην οποία η βία του κράτους ασκείται με απόλυτη ατιμωρησία. Είναι το τέλειο υποκείμενο της βιοπολιτικής, της σύγχρονης μορφής εξουσίας, που ασκείται πάνω του χωρίς κανέναν περιορισμό. Η ντροπή έχει εξαλειφθεί και αντικαταστάθηκε με την ενοχή. «Εσείς φταίτε» λέει ο πρωθυπουργός προς τους πολίτες για τη διασπορά του Covid-19. «Εσείς φταίτε» λέει στους νησιώτες ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης  για την εξέλιξη στη Μόρια. Η ντροπή για την απανθρωπιά αντικαταστάθηκε από την ενοχή. Γιατί δεν είναι απλή υπόθεση η ντροπή, αφού είναι αυτή που ενεργοποιεί την πράξη της εξέγερσης και αποδεικνύει ότι το υποκείμενο υπάρχει, συγκροτεί μέσω της ντροπής την ταυτότητά του. Γι’ αυτό δεν θέλουν την ντροπή, θέλουν μόνο την ενοχή.

Το σύγχρονο κράτος δείχνει το αληθινό του πρόσωπο με την κίνηση όλο και πιο κοντά σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης ή εξαίρεσης. Για να αιτιολογηθεί και να νομιμοποιηθεί η κατάσταση εξαίρεσης θα πρέπει η φωτιά στη Μόρια να αποδοθεί σε «πράκτορες» του Ερντογάν. Οι δύσμοιροι πρόσφυγες «πιθανόν να είναι πράκτορες» της ΜΙΤ, λέει πονηρά ο ακροδεξιός αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, άρα όλοι τους είναι εν δυνάμει «πράκτορες». Η ύπαρξή τους ως τέτοιων δικαιολογεί κάθε είδους καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των πολιτικών ελευθεριών τους. Αυτό συνδυάζεται με μια αυξανόμενη στρατιωτικοποίηση του κράτους, και την προληπτική χρήση βίας κατά των εξωτερικών εχθρών, πραγματικών ή φανταστικών. Έτσι, ο πρόσφυγας και ο μετανάστης/στρια, ο μαύρος ή ο λατινο-αμερικανός θα είναι πάντα ο ξένος, ο «εξωτερικός εχθρός», ο επικίνδυνος «άλλος».  

Όσο για τα «κλειστά στρατόπεδα» είναι μία σύγχρονη μορφή του βιοπολιτικού χώρου, που σύμφωνα με τον Agamben*, “δημιουργείται όταν η κατάσταση εξαίρεσης αρχίζει να γίνεται ο κανόνας” (1998: 168-169).  

• Agamben,Homo sacer, Sovereign Power and Bare life, Stanford,1998.